جا ( مكه ) شكست‌خوردنىاند . ] و اين آيه در مورد آنان كه به حبشه مهاجرت كرده‌اند ، نازل شد : « وَ الَّذِينَ هاجَرُوا فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ ما ظُلِمُوا لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ لَأَجْرُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ . » « 1 » : [ كسانى كه پس از ستم كشيدن ، در راه خدا هجرت كرده‌اند ، در اين دنيا جاى نيكويى به آنان مىدهيم . و اگر بدانند بىگمان پاداش اخروى بزرگتر است . ] ( 1 ) و در جواب كسانى كه از سرگذشت يوسف - عليه السّلام - سؤال كرده‌اند ، قرآن چنين مىفرمايد : « لَقَدْ كانَ فِي يُوسُفَ وَ إِخْوَتِهِ آياتٌ لِلسَّائِلِينَ . » « 2 » : [ به راستى در داستان يوسف و برادرانش براى سؤال كنندگان عبرتهاست . ] يعنى ، اهل مكه در مورد آن چه كه برادران يوسف پيش آورده بودند ، سؤال مىكنند ؛ اما آن گونه كه نقشهء برادران يوسف نقش بر آب شد و سرانجام ، تسليم او شدند ، توطئهء مكيان نيز بىاثر مىماند . « وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُمْ مِنْ أَرْضِنا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنا ، فَأَوْحى إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِكَنَّ الظَّالِمِينَ . وَ لَنُسْكِنَنَّكُمُ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِهِمْ ، ذلِكَ لِمَنْ خافَ مَقامِي وَ خافَ وَعِيدِ . » « 3 » [ كافران به پيامبرانشان گفتند : شما را از سرزمين خودمان آواره مىكنيم ؛ مگر آن كه به آيين ما بازگرديد . اما پروردگارشان به آنان وحى كرده كه ستمكاران را نابود خواهيم كرد ؛ و پس از آنان شما را در آن سرزمين سكونت خواهيم داد . اين براى كسى است كه از ايستادن ( در رستاخيز به هنگام حساب رسى ) در پيشگاه من بترسد و از هشدارم بيم داشته باشد . ] ( 2 ) روزگارى كه جنگ و دشمنى [ بر سر سرزمين و مملكت مردم بىدفاع ] ، ميان ايران و روم شعله‌ور گرديد ؛ كافران دوست مىداشتند ، ايران بر روم پيروز شود و مسلمانان نيز مىخواستند روم كه به خدا ، پيامبر خدا ، كتاب آسمانى و روز جزا ، باور دارد پيروز گردد ؛ اما ايران پيروز شد و خداوند هم بشارت داد كه در ظرف چند سال آينده ، روم پيروز مىشود . ولى به صراحت مژده ديگرى داد كه پيروزى مسلمانان [ بر هر دو ابر قدرت ] قطعى و فرجام كار از آن خداست و مؤمنان شادمان مىشوند .

--> ( 1 ) - نحل / 41 . ( 2 ) - يوسف / 7 . ( 3 ) - ابراهيم / 14 - 13